De Fases van een Macrodosis

Een kwalitatieve analyse van de opkomst en landing van een macrodosering psychedelische paddenstoelen

Ari Brouwer, Joshua K. Brown, Earth Erowid, Fire Erowid, Sylvia Thyssen, Charles L. Raison & Robin L. Carhart-Harris

npj Mental Health Research volume 4, Artikelnummer: 6 (2025)

Samenvatting

Psychedelische therapie wordt in klinisch onderzoek bestudeerd als mogelijke behandeling voor psychische klachten. Mogelijke effecten worden vaak toegeschreven aan de ervaringen die samenvallen met piekmomenten van psychedelische effecten. Er bestaat echter mogelijk een onderbelichte temporele structuur in dit proces die kan verklaren waarom psychedelische en daarmee samenhangende veranderde bewustzijnstoestanden aanvankelijk verontrustend maar uiteindelijk stressverlagend kunnen werken. In deze studie presenteren we een kwalitatieve analyse van de zelfgerapporteerde ‘opkomst’- of aanvangsfase en ‘neerkomst’- of afbouwfase van de psychedelische ervaring.

Door ons te richten op psilocybine of psilocybine-bevattende paddenstoelervaringen die zijn ingediend bij Erowid.org, maken we gebruik van fenomenologische, thematische inhouds- en woordfrequentieanalyse. We tonen aan dat de opkomstfase vaker wordt gekenmerkt door negatief geladen gevoelstoestanden die lijken op een acute stressreactie, terwijl de neerkomstfase vaker wordt geassocieerd met positief geladen emoties die doorgaans worden waargenomen na herstel van ziekte of het oplossen van stress. De therapeutische en theoretische relevantie van deze bevindingen wordt besproken.

Inleiding

In klinische studies wordt onderzocht of klassieke serotonine 2A-receptor agonistische psychedelica, onder medische begeleiding, kunnen helpen bij angst- en stemmingsstoornissen, obsessief-compulsieve stoornis en middelengebruiksstoornissen. Er is echter nog geen consensus over het werkingsmechanisme (MoA) dat de transdiagnostische therapeutische effecten van deze middelen bemiddelt. Bewijs suggereert dat de acute subjectieve effecten van psychedelica een rol spelen bij het beïnvloeden van de uitkomsten, terwijl sommigen, voornamelijk op basis van onderzoek bij knaagdieren, stellen dat bewuste ervaring secundair of marginaal is voor de therapeutische effecten van deze middelen.

In dit onderzoek vragen we ons af of er iets specifieks is aan het fenomenologische verloop van de psychedelische ervaring dat helpt verklaren waarom gebruikers vaak een gevoel van opluchting melden na een enkele dosis van deze stoffen. Hoewel er veel aandacht is besteed aan de mystieke, inzichtelijke of emotionele doorbraakervaringen die optreden tijdens piekpsychedelische effecten, is er relatief weinig aandacht besteed aan de fasen die deze piekervaringen voorafgaan of erop volgen.

Methode

Deze studie maakt gebruik van fenomenologische, thematische inhouds- en woordfrequentieanalyses om de opkomst en neerkomst van psychedelische paddenstoelen te onderzoeken. De fenomenologische analyse biedt een gedetailleerd inzicht in subjectieve ervaringen en gebruikt eerstepersoonscitaten om een holistisch beeld te schetsen van hoe individuen de opkomst en neerkomst van psilocybinepaddenstoelen ervaren. De thematische inhoudsanalyse stelt ons in staat om beschrijvingen van deze fasen te coderen en de relatieve frequentie van thema’s te bepalen die voortkomen uit de initiële fenomenologische analyse en daaropvolgende woordfrequentieanalyse.

Resultaten

Onze analyse van honderden triprapporten onthult een opmerkelijk consistente emotionele tijdlijn tijdens een psilocybine-ervaring:

Discussie

Deze emotionele golfbeweging lijkt niet willekeurig. Onderzoekers vermoeden dat de overgang van stress naar opluchting het natuurlijke verwerkingsmechanisme van het brein nabootst—maar dan versneld. Dat is voor onderzoekers een mogelijke verklaring voor effecten die in klinische studies worden gezien.

In plaats van trips te categoriseren als ‘goed’ of ‘slecht’, suggereert dit onderzoek dat de hele ervaring—met al zijn pieken en dalen—essentieel is voor het therapeutische potentieel van psychedelica.

Conclusie: Misschien gaat het niet om het vermijden van ongemak, maar om het volledig omarmen van de reis.

Houd er rekening mee dat elk tijdssegment ervaringen vastlegt binnen de volgende 30 minuten (bijv. 0+ min verwijst naar ervaringen die plaatsvinden tussen 0 en 30 minuten). De enige uitzondering is 360+ min, dat alle verdere beschrijvingen van de ervaring bevat. Door binnen elk tijdssegment (elke kolom van onze Excel-spreadsheet) te zoeken naar termen die verwijzen naar de opkomst (‘come-up’, ‘coming-up’) en de neerkomst (‘come-down’, ‘coming down’), werd bevestigd dat deze termen overeenkomen met de temporele voortgang van de paddenstoelenervaring. Zie Figuur 2 hieronder.

Elk tijdssegment werd vervolgens doorzocht op woordstammen die emotionele (bijv. angst; zoekstam ‘anxi’), cognitieve (bijv. verwarring; zoekstam ‘confus’) en fysieke (bijv. misselijkheid; zoekstam ‘naus’) thema’s weerspiegelen die naar voren kwamen uit de fenomenologische analyse. Grafieken met termen per tijdssegment, weergegeven als percentage van rapporten die relevante woordstammen bevatten per tijdssegment, worden hieronder gepresenteerd in de resultatensectie.

Resultaten

Thematische inhoudsanalyse van beschrijvingen van de opkomst en neerkomst onthulde dat individuen tijdens de opkomst vaker onaangename gevoelens ervaren, zoals misselijkheid (34%), angst (28%), rusteloosheid (21%), verwarring (17%) en loskoppeling (11%). Andere fysieke sensaties die vaak worden gerapporteerd zijn energiegolven (19%), tintelingen (15%), een koud gevoel (9%), zwaarte (9%) en een gevoel van ongecoördineerdheid (9%).

Daarentegen wordt de neerkomst vaker beschreven als een aangename (34%), vredige (22%), reflectieve (17%), inzichtelijke (17%) en sociaal plezierige ervaring (16%). Zie Figuur 3 hieronder.

Woordfrequentieanalyse bevestigde dat woorden die verwijzen naar angst en nervositeit vaker werden gebruikt om de eerste 60 minuten van de paddenstoelenervaring te beschrijven, terwijl woorden die verwijzen naar positieve emotionele toestanden vaker werden gebruikt om de latere fasen van de ervaring te beschrijven. Een toename in verwijzingen naar misselijkheid, verwarring, lachen, ademhaling en vervorming kenmerkt eveneens de beschrijvingen van de vroegere fasen van de paddenstoelenervaring. Zie Figuur 4 en 5 hieronder.

Fenomenologie van de Opkomst

Hieronder volgt een beschrijving van de opkomstfase van een paddenstoelenervaring. Zie Supplementaire Notitie 1 voor citaten over de volgende thema’s: omgaan met een onaangename opkomst (negeren, vermijden, afwachten of ermee omgaan) (Supplementaire Notitie 1; 1B); gevoelens van angst, nervositeit en opwinding (1C); fysieke sensaties zoals misselijkheid, spanning, tintelingen, energiestromen, beven, koude rillingen, gevoelloosheid, zwaarte en lethargie (1D); bewegingsloosheid en isolatie (1E); en cognitieve-perceptuele verstoringen, desoriëntatie, loskoppeling, verwarring (1F) en piekeren (1G).

Twee typische beschrijvingen van de opkomstfase:

Veel gebruikers zijn verrast door het ongemak van de opkomstfase en vergelijken deze met de opkomst van andere middelen. Paddenstoelen lijken hierin een bijzondere vorm van ongemak op te roepen (Supplementaire Notitie 1; 1A).

Veel verslagen verwijzen naar het wachten op of door de opkomst heen. Sommige gebruikers verwachten een onaangename opkomst, terwijl anderen strategieën delen om deze fase draaglijker te maken (1B). De piekeffecten beginnen meestal binnen een uur na inname, maar dit kan variëren (zie Fig. 2). Factoren zoals dosering, toedieningsvorm, manier van inname en maaginhoud kunnen de snelheid van de opkomst beïnvloeden, wat soms leidt tot verwarring of verrassing bij gebruikers.

Emotionele veranderingen tijdens de opkomst worden vaak als anticiperend beschreven: gevoelens van zowel angst als opwinding komen veel voor (1C). Soms wisselen deze emoties elkaar af of worden ze tegelijkertijd ervaren. Opvallend is dat deze gevoelens vaak voorafgaan aan zelfreflectieve of therapeutische ervaringen met psychedelica.

Misselijkheid is een veelvoorkomend symptoom tijdens de opkomst (zie Fig. 2 en 5; 1D), net als bij andere klassieke psychedelische 5-HT2AR-agonisten. Gebruikers rapporteren daarnaast fysieke sensaties zoals veranderingen in lichaamsgewicht, tintelingen, energiegolven en een gevoel van ongecoördineerdheid (1D). Koude rillingen, zweten en gapen worden ook genoemd.

Deze fysieke sensaties gaan vaak gepaard met een behoefte aan stilstand. Dit verlangen naar rust tijdens de opkomst wordt soms versterkt door perceptuele vervormingen, verwarring en sociale ongemakkelijkheid, waardoor sommige gebruikers zich terugtrekken en stil blijven zitten of liggen. Dit leidt in veel gevallen tot een gevoel van opluchting (1E).

Cognitieve-perceptuele verstoringen zoals desoriëntatie, loskoppeling en verwarring zijn veelvoorkomend in deze fase (1F). Daarnaast worden piekergedachten vaak gerapporteerd, die soms overgaan in diepere piekervaringen waarbij mentale blokkades oplossen. In sommige gevallen leidt een reeks zorgen of angsten tot een gevoel van ‘andere realiteit’, gevolgd door een inzichtgevende doorbraak (1G).

Fenomenologie van de Neerkomst

De neerkomst duurt doorgaans langer dan de opkomst, maar is moeilijker te definiëren, omdat de effecten en na-effecten van psilocybine geleidelijk afnemen. Hieronder volgt een algemene beschrijving van de neerkomstfase, maar zie Supplementaire Notitie 2 voor uitgebreide citaten uit eerstepersoonsverslagen. Een beschrijving van bongd8122 vat de essentie van de neerkomst goed samen:

De neerkomst wordt vaak gedomineerd door kalme, positieve emoties. In contrast met de angst en opwinding van de opkomst, of de overweldigende piekmomenten van de trip, wordt het einde van de psilocybine-ervaring meestal gekenmerkt door gevoelens van vrede, emotionele ontlading, tevredenheid en ontspanning. Veelgebruikte woorden in verslagen zijn: ‘zacht’, ‘rustig’, ‘mellow’, ‘comfortabel’, ‘ontspannen’, ‘tevreden’, ‘blij’, ‘gelukzalig’, ‘vredig’, ‘aangenaam’ en ‘speels’. Velen beschrijven hoe hun geest kalmeert na een intensieve ervaring en uiten een gevoel van dankbaarheid (2A).

Een opvallend patroon binnen deze reis is de vergelijking met een terugkeer van een uitdagende reis. Gebruikers ervaren de neerkomst vaak als een overwinning of een vorm van opluchting (2B). Hoewel het terugkeren naar een normaal bewustzijn enkele uren duurt, kunnen sommige inzichten en emoties nog dagen of zelfs weken doorwerken.

De verwarring die de opkomst kenmerkt, verdwijnt in de neerkomst en maakt plaats voor een verhoogde helderheid. In sommige gevallen wordt een flow-toestand beschreven, waarbij beweging en gedachten synchroon lijken te verlopen. Veel gebruikers ervaren een hernieuwde waardering voor hun omgeving en zintuiglijke details worden intenser waargenomen. Alledaagse gewoontes en ervaringen krijgen een nieuwe, diepere betekenis (2C).

Een sterk gevoel van sociale verbondenheid en de behoefte om relaties te verdiepen is ook een veelvoorkomend thema in deze fase (2D). Bovendien rapporteren sommige gebruikers dat ze zich niet langer storen aan normaal gesproken negatieve ervaringen (2E). De neerkomst kan ook gepaard gaan met inspiratie, inzichten of beslissingen om anders in het leven te staan. Sommige gebruikers ervaren deze fase als een moment van reflectie op zowel hun reis als hun dagelijkse leven (2F).

Toch is de neerkomst niet voor iedereen hetzelfde. Hoewel velen kalmte en helderheid ervaren, rapporteren sommigen snelle gedachten, verhoogde energie of zelfs een lichte irritatie. Twee gebruikers gaven aan dat ze na een extatische piek geen positieve gevoelens ervoeren (2G). Dit suggereert dat de aard van de neerkomst kan variëren afhankelijk van de persoon en de context van de ervaring.

Discussie

Onze bevindingen ondersteunen de hypothese dat de opkomst van een psilocybine-ervaring (en waarschijnlijk ook andere klassieke psychedelische ervaringen) kan aanvoelen als een tijdelijke crisis of stressreactie, terwijl de neerkomst vaak als een staat van opluchting en herstel wordt ervaren. Dit patroon kan inzicht bieden in de therapeutische waarde van psychedelica. Zie Figuur 6 hieronder voor een visuele samenvatting van onze resultaten.

We zullen nu bespreken hoe onze resultaten relevant kunnen zijn voor het therapeutische werkingsmechanisme (MoA) van psychedelica, evenals het idee dat natuurlijk voorkomende psychedelisch-achtige ervaringen, zoals hallucinaties en spirituele ervaringen, worden opgewekt door stress.

Laten we eerst de therapeutische implicaties behandelen. De hierboven beschreven opkomst van een psychedelische paddenstoelenervaring vertoont sterke overeenkomsten met een acute stressreactie, die niet alleen relevant is voor ziekteachtige toestanden en symptomen, maar ook breder kan worden geïnterpreteerd. Angst, prikkelbaarheid en opwinding, energie die door het lichaam stroomt, verhoogde aandacht voor de hartslag en ademhaling, gevoelloosheid, misselijkheid en een gevoel van loskoppeling zijn allemaal veelvoorkomende symptomen van een stressreactie en worden geassocieerd met de afgifte van stresshormonen en adrenaline. Psychedelica zijn aangetoond als triggers voor de afgifte van stresshormonen en kunnen op korte termijn angstachtig gedrag bij knaagdieren verhogen, een proces dat in verband wordt gebracht met post-acute angstverminderende effecten. Sommige onderzoekers suggereren dat een acute stressrespons bijdraagt aan de therapeutische effecten van psychedelische middelen.

De Wit en collega’s, bijvoorbeeld, vragen zich af of de acute stressrespons die door psychedelica wordt opgewekt een gevolg is van de krachtige subjectieve psychedelische ervaring of dat deze de emotionele intensiteit en de memorabiliteit van de ervaring vormt. Onze kwalitatieve analyse suggereert dat de door psychedelica opgewekte acute stressrespons begint vóór de piek in subjectieve psychedelische effecten, maar wel de emotionele inhoud en inzichten beïnvloedt die optreden tijdens de piek en de neerkomst van de ervaring.

Bijvoorbeeld, de unieke subjectieve ervaring van een emotionele doorbraak of psychologische wedergeboorte na een acute periode van uitdaging of stress kan therapeutische invloed uitoefenen op hoe individuen ziekte en genezing ervaren. In sommige rapporten merkten we op dat angsten, wanneer ze centraal in de aandacht kwamen, aanvankelijk werden opgewekt door aversieve emotionele toestanden, maar later drastisch werden herinterpreteerd naarmate negatieve emoties plaatsmaakten voor positieve gevoelens.

Een voorbeeld:

Hier zien we een psychotherapeutisch proces dat nauw verbonden is met het temporele verloop van de psychedelische ervaring (en vergelijkbare spirituele ervaringen). Eerst ervaart iemand angst of onzekerheid, gevolgd door visualisaties of symbolische representaties van die angsten. Vervolgens neemt de angst af en kan de persoon de bron van de angst herinterpreteren vanuit een ongewoon kalme, accepterende en zelfs liefdevolle houding.

Uiteraard kan dit proces ook buiten psychedelische contexten plaatsvinden. Echter, het feit dat psychedelica dit verloop kunnen oproepen in een versnelde, gestructureerde en gecontroleerde setting, is interessant voor onderzoek naar therapie. Er is zelfs een psychoanalytische traditie waarin lage doses psychedelica worden gebruikt—ook wel psycholytische therapie genoemd—die patiënten aanmoedigt om symbolische representaties van onderbewuste conflicten of angsten te verkennen.

Onze bevindingen kunnen ook verdere inzichten bieden in het antidepressieve werkingsmechanisme van psychedelica en hoe dit zich verhoudt tot andere antidepressieve behandelingen. Zo overlappen de aversieve gevoelens tijdens de opkomst gedeeltelijk met de bijwerkingen van selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s), die vaak optreden voordat hun therapeutische effecten merkbaar worden. In beide gevallen kan initiële activering van 5-HT2A-receptoren angstopwekkend zijn, terwijl respectievelijk snelle of chronische downregulatie van 5-HT2A-signalisatie zou kunnen bijdragen aan het antidepressieve effect van zowel psychedelica als SSRI’s.

Naast de therapeutische relevantie ondersteunen onze bevindingen ook het idee dat natuurlijk voorkomende psychedelisch-achtige ervaringen, zoals hallucinaties en spirituele inzichten, kunnen worden opgewekt door stress-geïnduceerde activering van 5-HT2A-receptoren. Het uitgangspunt van deze studie is deels geïnspireerd door recente theoretische pogingen om psychedelica als therapeutische middelen te integreren in een bredere psychotomimetische benadering. Brouwer en collega’s stellen dat kortdurende endogene psychotomimetische compensaties, veroorzaakt door ziekte, letsel, sociale dreiging of verlies, depressie, angst of paniek, vaak neuroprotectief en motiverend werken en leren en gedragsmatige heroriëntatie bevorderen. Daarentegen kan langdurige psychotomimetische sensitisatie door terugkerende intense stress of herhaald drugsgebruik de gevoeligheid voor psychotische stoornissen verhogen.

Volgens deze theorie weerspiegelt het fenomenologische verloop van een psychedelische ervaring het verloop van natuurlijk voorkomende psychedelisch-achtige ervaringen (zoals spirituele, psychotische en bijna-doodervaringen) die door stress worden uitgelokt. In deze gevallen gaan gevoelens van lethargie, angst, loskoppeling, verwarring, pijn en paniek vaak vooraf aan visioenen of hallucinatoire fenomenen en verhoogde mentale energie. We merken op dat een kleine minderheid van neerkomsten wordt gekenmerkt door snel opeenvolgende gedachten, verhoogde prikkelbaarheid en ideeën van twijfelachtige waarde, wat mogelijk wijst op een verhoogde gevoeligheid voor de opwekkende effecten van psychedelica en een aanleg voor manie of psychose.

Uiteraard zijn er nog andere mogelijke implicaties van onze bevindingen en verbanden met eerder onderzoek en theoretische kaders die we hier niet volledig kunnen behandelen. Daarom moedigen we naast specifiek toekomstig onderzoek ook theoretische inspanningen aan om de resultaten en concepten die hier worden besproken te integreren met andere perspectieven op psychedelica.

Referenties

1. Therapeutische effecten van psychedelica

2. Mystieke ervaringen en psychedelica

3. Psychologische en emotionele effecten van psychedelica

4. Serotonine en neurobiologie

5. Psychotische ervaringen en psychedelica

6. Cognitieve en emotionele verwerking

7. Theoretische en filosofische perspectieven

8. Humor en psychedelische ervaringen

9. Methodologische en kwalitatieve analyses

Auteursinformatie